In dit artikel6 onderdelen
Als je bedrijf al ISO 27001 of SOC 2 gecertificeerd is, heb je meer AI-verordening compliance-werk gedaan dan je denkt. Niet alles, maar genoeg om te voorkomen dat je opnieuw van nul begint. Het gaat erom de juiste verbindingen te leggen.
Kijk, de EU AI-verordening legt deployers van hoog-risico AI-systemen vanaf 2 december 2027 concrete verplichtingen op via artikel 26. Dat gaat over gebruik volgens de instructies, menselijk toezicht, monitoring, het bewaren van logs en het informeren van betrokkenen. Klinkt bekend? Dat is het, want ISO 27001 en SOC 2 draaien ook grotendeels om diezelfde architectuur.
Het verschil zit in het object: informatiebeveiliging richt zich op data en systemen, de AI-verordening richt zich op de AI-toepassing zelf én de effecten ervan op mensen. Dat is een andere invalshoek, maar de gereedschapskist overlapt fors.
Wat de AI-verordening van deployers vraagt
Voordat je gaat kijken hoe je audits combineert, moet je weten wat er precies van je wordt verwacht. Artikel 26 van de EU AI-verordening verplicht deployers van hoog-risico AI-systemen, vanaf 2 december 2027 voor Bijlage III-systemen en vanaf 2 augustus 2028 voor AI in producten onder Bijlage I, om:
-
Technische en organisatorische maatregelen te implementeren zodat het systeem wordt gebruikt zoals de aanbieder bedoeld heeft
-
Menselijk toezicht te organiseren door bevoegde, getrainde personen
-
Invoerdata die zij beheren relevant en voldoende representatief te houden
-
De werking te monitoren en logs minstens zes maanden te bewaren
-
Ernstige incidenten direct te melden aan de aanbieder en de markttoezichthouder
Daarnaast is een grondrechtenimpactbeoordeling (FRIA, artikel 27) verplicht voor overheden, private partijen die een openbare dienst leveren, en bij kredietscoring of premieberekening voor levens- en zorgverzekeringen.
Bijkomend vereist artikel 4 dat je maatregelen neemt om de AI-geletterdheid te ondersteunen van medewerkers die met AI werken. Een bepaald niveau hoeft niet gewaarborgd te worden. Die verplichting geldt al sinds 2 februari 2025, voor alle AI en ook voor kleinere deployers.
Niet ieder AI-systeem valt hieronder. Gaat het om hoog-risico toepassingen uit Bijlage III, zoals AI voor werving en selectie, kredietscoring, toegang tot onderwijs of personeelsbeheer, dan gelden de zwaarste eisen. Gebruik je AI voor iets buiten die lijst, dan zijn de verplichtingen lichter maar niet afwezig.
Waar ISO 27001 en de AI-verordening overlappen
ISO 27001 structureert informatiebeveiligingsrisico's via een managementsysteem met Plan-Do-Check-Act. De AI-verordening vraagt iets vergelijkbaars voor AI-risico's. Concrete overlapping:
Risicobeheersing. ISO 27001 Annex A bevat controls voor risico-identificatie, beoordeling en behandeling. Diezelfde logica gebruik je voor de AI-risico's die je als deployer ziet. Het formele risicobeheersysteem (artikel 9) is een plicht van de aanbieder, maar je eigen monitoring onder artikel 26 heeft er baat bij. Je hoeft geen tweede risicomethodologie te bouwen: je breidt de bestaande uit.
Toegangscontrole en logging. ISO 27001 controls A.9 (toegangsbeheer) en A.12 (operationele beveiliging) raken direct aan de monitoringverplichtingen van de AI-verordening. Wie heeft toegang tot het AI-systeem? Worden handelingen gelogd? Die vragen bestaan al in je ISMS.
Leveranciersbeheer. A.15 in ISO 27001 regelt contractuele afspraken met leveranciers. Gebruik je een extern AI-systeem van een aanbieder, bijvoorbeeld een HR-tool met geautomatiseerde screening, leg dan contractueel vast dat je de informatie krijgt die je nodig hebt voor artikel 26-naleving, zoals de gebruiksinstructies (artikel 13). Dat past in hetzelfde leveranciersregister.
Incidentbeheer. ISO 27001 A.16 gaat over het detecteren en afhandelen van beveiligingsincidenten. De AI-verordening voegt hieraan toe dat je ernstige incidenten met hoog-risico AI-systemen direct meldt aan de aanbieder en de markttoezichthouder (artikel 26(5)). Één incidentprocedure, uitgebreid met een AI-meldparagraaf.
Documentatie. Beide frameworks zijn documentatieintensief. ISO 27001 vraagt een Statement of Applicability, risicobehandelingsplan, procedures. De AI-verordening vraagt van de aanbieder een technisch dossier; als deployer bewaar je de gebruiksinstructies, je logs en je eigen vastleggingen. Zet ze in hetzelfde documentmanagementsysteem.
SOC 2 en de AI-verordening
SOC 2 werkt anders dan ISO 27001: het is een attestation-rapport op basis van de Trust Services Criteria (TSC), niet een managementsysteemcertificering. Maar ook hier zijn bruikbare bruggen.
De CC-categorie (Common Criteria) in SOC 2 dekt risicobeheersing, communicatie, monitoring en logische toegangscontrole. De Availability-criteria raken aan de betrouwbaarheid en monitoring van AI-systemen. De confidentiality-criteria overlappen met het beschermen van trainingsdata en invoerdata.
Praktisch voordeel voor MKB: je SOC 2 Type II-rapport laat al zien dat je controls over time werken. Dat geeft vertrouwen bij een toezichthouder, niet als juridisch bewijs van AI-verordening compliance, maar als signaal van een volwassen controleklimaat. Dat verschil is relevant: een SOC 2-rapport vervangt de FRIA of de AI-specifieke documentatie niet.
Wat je echt extra moet doen
Eerlijk gezegd: de overlapping is groot, maar de lacunes zijn specifiek en niet verwaarloosbaar.
AI-inventarisatie. Noch ISO 27001 noch SOC 2 vereist een expliciete inventaris van AI-systemen met risicoklassificatie volgens de AI-verordening. Maak die lijst. Per systeem: aanbieder, toepassing, risicoclassificatie (minimaal, beperkt, hoog-risico), gebruikers, en welke Bijlage III-categorie van toepassing is.
FRIA voor overheden en specifieke sectoren. Artikel 27 verplicht overheden, private partijen die een openbare dienst leveren, en deployers die AI inzetten voor kredietscoring of premieberekening bij levens- en zorgverzekeringen tot een grondrechtenimpactbeoordeling voordat ze een hoog-risico AI-systeem inzetten, vanaf 2 december 2027. Sinds de AI-omnibus mag die beoordeling naar je DPIA verwijzen (artikel 27(4)). Dit staat los van ISO 27001 of SOC 2 en heeft geen equivalent daarin.
AI-geletterdheidsbeleid. Artikel 4 geldt sinds 2 februari 2025. Het vereist dat je maatregelen neemt om de AI-geletterdheid van medewerkers te ondersteunen, zodat wie AI inzet of bewaakt begrijpt hoe het systeem werkt en wat de risico's zijn. Trainingsregistratie, rolbeschrijvingen en een beleidsdocument zijn je bewijs. In ISO 27001-taal: awareness-activiteiten, maar dan AI-specifiek.
Menselijk toezicht. Voor hoog-risicosystemen is de AI-verordening concreet: er moeten aangewezen personen met de nodige bekwaamheid, opleiding en bevoegdheid zijn die het AI-systeem kunnen begrijpen, bijsturen en uitschakelen. Leg dat vast in functiebeschrijvingen en procedures. Dit overlapt met ISO 27001-rollen maar is inhoudelijk anders.
Slimme aanpak voor MKB
Als je een compliance-officer bent bij een bedrijf van vijftig man, wil je niet drie aparte audittrajecten runnen. Dit is hoe het werkt.
Eerste stap: doe een gap-analyse. Leg je bestaande ISO 27001- of SOC 2-controls naast artikel 4, de artikel 26-verplichtingen en de relevante AI-verordening-bijlagen. Kijk wat dekt, wat aanpast moet worden, en wat ontbreekt. Dit kost een dag werk als je je eigen ISMS kent.
Tweede stap: breid bestaande procedures uit. Voeg een AI-sectie toe aan je incidentprocedure, je leveranciersbeleid en je toegangscontrolebeleid. Geen nieuw document voor elk vereiste: één update per bestaand document.
Derde stap: plan de audits op elkaar aan. Vraag je huidige auditor of die AI-verordening-onderwerpen kan meenemen in een gecombineerde review. Zo betaal je één keer voor twee doelen.
Vierde stap: documenteer het AI-inventarisregister en de trainingsregistratie apart. Dat zijn de documenten die je naleving van de AI-verordening aantonen en waarvoor geen ISO 27001- of SOC 2-equivalent bestaat.
De Autoriteit Persoonsgegevens is beoogd markttoezichthouder onder het concept van de Uitvoeringswet AI-verordening, naast haar AVG-rol. Zolang die wet niet in werking is, heeft de AP geen bevoegdheden onder de AI-verordening. Wordt het concept zo aangenomen, dan komt een incident dat zowel een datalek als een AI-systeemfout betreft vaak bij dezelfde toezichthouder terecht. Reden te meer om je AVG DPIA, je ISO 27001 incidentprocedure en je AI-incident meldflow te integreren in één samenhangend geheel.
Wie nu begint met de gap-analyse, heeft ruim de tijd om orde op zaken te stellen voordat de hoog-risico regels op 2 december 2027 gaan gelden.
Wil je weten hoe je bestaande controls scoren ten opzichte van de AI-verordening-vereisten? Doe de gratis 2-minuten compliance-check op comply.khairos.ai en zie direct waar de lacunes zitten.
Bronnen
Weet je niet waar jouw bedrijf staat?
Beantwoord 15 vragen over hoe je team AI gebruikt. Je krijgt een compliance-score en de gaten die je eerst moet dichten, als PDF.