In dit artikel8 onderdelen
  1. Wie is deployer, wie is provider?
  2. Wat deployers concreet moeten regelen
  3. Hoog-risico systemen in de Eindhovense context
  4. Startup, scale-up, gevestigd bedrijf: één verordening, andere aanpak
  5. De AVG-verbinding die niemand wil missen
  6. Artikel 4: AI-geletterdheid die je nu al kunt regelen
  7. Wat je nu kunt doen
  8. Bronnen

AI compliance Brainport is geen Amsterdams of Brussels probleem. Het speelt zich af in de kantoren langs de Kennedylaan, op de High Tech Campus, en in de productiehal van de kleinere maakbedrijven die toeleverancier zijn van ASML, Philips of NXP. De AI-verordening is sinds 2 augustus 2026 grotendeels van toepassing, ook voor deployers (gebruiksverantwoordelijken): de bedrijven die AI-systemen inzetten, niet alleen de bedrijven die ze bouwen. De plichten voor gebruiksverantwoordelijken van hoog-risicosystemen gelden vanaf 2 december 2027.

Kijk, dat onderscheid is cruciaal voor Brainport. Veel Eindhovense bedrijven doen allebei: ze bouwen én deployen AI. Dat betekent dubbele verplichtingen.

Wie is deployer, wie is provider?

De EU AI-verordening definieert een provider als de partij die een AI-systeem op de markt brengt. Een deployer is de partij die het systeem in eigen organisatie of richting eindgebruikers inzet.

Een scale-up die een eigen AI-recruitmenttool bouwt en die intern gebruikt: provider én deployer tegelijk. Een maakbedrijf dat een AI-kwaliteitscontroletool van een externe leverancier inzet op de productielijn: alleen deployer. Een softwarehuis dat klanten een AI-platform verkoopt: provider, maar zodra ze het ook intern gebruiken voor hun eigen HR-processen, ook deployer.

Dit onderscheid bepaalt je verplichtingen. Providers dragen de zwaarste lasten: conformiteitsbeoordeling, CE-markering voor hoog-risico systemen, technische documentatie. Deployers hebben andere, maar beslist niet lichtere plichten.

Wat deployers concreet moeten regelen

Artikel 26 van de AI-verordening beschrijft de verplichtingen voor deployers van hoog-risicosystemen. Ze gelden vanaf 2 december 2027 voor Bijlage III-systemen en vanaf 2 augustus 2028 voor AI in producten onder Bijlage I. Kort gezegd:

  • Je volgt de gebruiksinstructies van de provider op.

  • Je wijst menselijk toezicht toe aan mensen met de nodige bekwaamheid, opleiding en bevoegdheid.

  • Je monitort het systeem op onverwacht gedrag en informeert bij ernstige incidenten direct de aanbieder en de toezichthouder.

  • Je bewaart de automatisch gegenereerde logs minimaal zes maanden.

  • Je informeert werknemers en betrokkenen over het gebruik.

Dat klinkt abstract. Wat betekent "hoog-risico" voor een Brainport-bedrijf?

Hoog-risico systemen in de Eindhovense context

Bijlage III van de AI-verordening somt de hoog-risico categorieën op; AI in producten zoals machines loopt via Bijlage I. Voor de typische Brainport-mix van tech en maakindustrie springen drie gebieden eruit:

Recruitment en personeelsbeheer. AI die cv's sorteert, kandidaten rangschikt, of prestaties van medewerkers evalueert valt onder Bijlage III, categorie 4. Elk Eindhovens bedrijf dat een AI-recruitmenttool inzet — van kleine startup tot gevestigde techspeler — heeft hier mee te maken.

Veiligheidskritische systemen in productie. AI die een veiligheidscomponent is van een machine valt niet onder Bijlage III, maar via artikel 6(1) en Bijlage I onder hoog-risico, vanaf 2 augustus 2028. AI die alleen kwaliteitscontrole of prestatie-optimalisatie doet, is volgens het nieuwe artikel 6(1a) géén veiligheidscomponent, tenzij een storing ervan de gezondheid of veiligheid in gevaar brengt (artikel 6(1b)). AI als veiligheidscomponent in kritieke infrastructuur (zoals energie of water) valt wel onder Bijlage III, punt 2.

Toegang tot onderwijs en beroepsopleidingen. Minder voor de hand liggend, maar relevant als je AI gebruikt om toegang tot of beoordeling in onderwijs of beroepsopleidingen te bepalen.

Een grondrechten-impactbeoordeling (FRIA) is alleen verplicht voor overheden, private partijen die openbare diensten leveren, en bij kredietscoring of premieberekening voor levens- en zorgverzekeringen, vanaf 2 december 2027. Voor de meeste Brainport-bedrijven geldt die plicht dus niet.

Startup, scale-up, gevestigd bedrijf: één verordening, andere aanpak

De AI-verordening kent geen formele uitzondering voor kleine bedrijven. Artikel 26 geldt voor iedereen die een hoog-risicosysteem inzet, ongeacht de omvang, en artikel 4 voor iedereen die AI inzet. Maar de praktische vertaling verschilt enorm.

Startup (tot ~20 medewerkers). Je hebt waarschijnlijk één of twee AI-tools in gebruik. De kans is groot dat je ze zelf bouwt of nauwe contracten hebt met je leverancier. Begin met een eenvoudige inventarisatie: welke systemen gebruik je, wat doen ze, en vallen ze onder een hoog-risico categorie? Dat hoeft geen zes weken te duren. Een middag goed nadenken en documenteren is een eerlijke start. Zorg wel dat je de gebruiksdocumentatie van je AI-leverancier opvraagt; die heb je nodig voor je eigen dossier.

Scale-up (20-100 medewerkers). Hier liggen de risico's het meest verspreid. Je groeit snel, teams adopteren tools eigenstandig, en er is nog geen centrale governance. De eerste prioriteit is inzicht: wie gebruikt wat? Stel een interne eigenaar aan — een compliance officer, een HR-directeur, of een technisch directeur die dit erbij pakt. Schrijf een AI-beleid. Dat hoeft geen roman te zijn: twee A4'tjes over welke systemen zijn toegestaan, wie toezicht houdt, en hoe medewerkers risico's melden, is genoeg als begin.

Gevestigde techbedrijven (100+ medewerkers in de regio). Jullie draaien vermoedelijk meerdere AI-systemen, soms al jaren. De uitdaging is niet beginnen, maar structureren. Bestaande systemen moeten worden geclassificeerd. Contracten met AI-leveranciers moeten worden herzien op wat je nodig hebt om aan Artikel 26 te voldoen. En als je hoog-risico systemen hebt: zorg dat alles klaarstaat vóór 2 december 2027.

De AVG-verbinding die niemand wil missen

Veel AI-systemen in de Brainport-regio verwerken persoonsgegevens: sollicitanten, medewerkers, klanten. Dat betekent dat de AVG en de AI-verordening naast elkaar lopen. In sommige gevallen versterken ze elkaar, in andere gevallen botsen ze.

Concreet: als je een hoog-risico AI-systeem inzet dat persoonsgegevens verwerkt, heb je waarschijnlijk een DPIA (gegevensbeschermingseffectbeoordeling onder de AVG) nodig. Val je ook onder de FRIA-plicht, dan mag die sinds de AI-omnibus naar je DPIA verwijzen (artikel 27, lid 4). De Autoriteit Persoonsgegevens houdt in Nederland toezicht op de AVG en is beoogd toezichthouder onder het concept van de Uitvoeringswet AI-verordening. Zolang die wet niet in werking is, heeft de AP geen bevoegdheden onder de AI-verordening.

Dubbele documentatie klinkt zwaar. Eerlijk gezegd valt het mee als je ze tegelijk aanpakt: de vragen overlappen grotendeels. Welke gegevens verwerk je? Wat zijn de risico's voor betrokkenen? Hoe borg je menselijk toezicht?

Artikel 4: AI-geletterdheid die je nu al kunt regelen

Artikel 4 van de AI-verordening geldt sinds 2 februari 2025. Het verplicht aanbieders en gebruiksverantwoordelijken om maatregelen te nemen die de AI-geletterdheid van hun medewerkers ondersteunen. Een bepaald niveau is niet vereist. Niet iedereen hoeft een cursus machine learning te volgen, maar mensen die besluiten nemen op basis van AI-output moeten begrijpen wat het systeem doet en wat de beperkingen zijn.

Voor een recruiter die AI-screening gebruikt betekent dit: begrijp hoe het systeem rangschikt, weet wat de foutmarge is, en weet wanneer je de AI-aanbeveling naast je neerlegt. Leg vast wat je doet. Een korte training met een aanwezigheidsregistratie is een goed bewijs van de maatregelen die je hebt genomen.

Wat je nu kunt doen

De meeste Brainport-bedrijven zitten niet in een luxepositie waarbij ze maanden de tijd hebben voor een uitgebreid compliance-traject. Voor hoog-risico deployers is 2 december 2027 het ijkpunt, maar de AI-geletterdheidsplicht uit Artikel 4 geldt al.

Een realistische aanpak in vier stappen:

  1. Inventariseer welke AI-systemen je organisatie gebruikt, inclusief de tools die teams zelf hebben aangeschaft.

  2. Classificeer of een van die systemen onder Bijlage III valt. Twijfel je? Zoek het op of vraag het na bij je leverancier.

  3. Documenteer je gebruik: wie houdt toezicht, hoe worden incidenten gemeld, welke instructies gelden?

  4. Train de medewerkers die met AI-systemen werken en leg die training vast.

Dat is geen garantie voor volledige naleving, maar het is een eerlijk begin dat je kunt aantonen als de toezichthouder ooit op de stoep staat. Vanaf 2 december 2027 lopen de boetes bij overtredingen van Artikel 26 op tot 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde jaaromzet; voor mkb geldt het laagste van beide bedragen (Artikel 99 van de AI-verordening).

Wil je weten waar jouw organisatie nu staat? De gratis 2-minuten compliance-check op comply.khairos.ai geeft je direct inzicht in je belangrijkste aandachtspunten, zonder dat je er een consultant voor hoeft in te huren.

Bronnen

  1. EU AI-verordening

  2. Bijlage III van de AI-verordening

  3. grondrechten-impactbeoordeling (FRIA)

  4. Artikel 26

  5. Autoriteit Persoonsgegevens

  6. Artikel 99 van de AI-verordening

  7. comply.khairos.ai

Weet je niet waar jouw bedrijf staat?

Beantwoord 15 vragen over hoe je team AI gebruikt. Je krijgt een compliance-score en de gaten die je eerst moet dichten, als PDF.

Ben ik compliant? Check in 2 minZo werkt Khairos Comply