In dit artikel7 onderdelen
Lang werd 2 augustus 2026 gezien als de dag waarop "de AI-verordening volledig ingaat". Die dag is voorbij. Er is wel iets veranderd, maar minder dan veel mkb-bedrijven verwachtten: de AI-omnibus heeft de hoog-risico regels uitgesteld, en in Nederland is de toezichthouder nog niet aangewezen.
Hieronder staat wat er sinds 2 augustus 2026 wel geldt, wat nog niet, en wat je nu verstandig kunt doen.
Wat er op 2 augustus 2026 wel veranderde
De EU AI-verordening werkt in golven. Sinds 2 augustus 2026 is ze grotendeels van toepassing. Concreet:
-
Transparantie (artikel 50). Chatbots moeten laten weten dat je met AI praat, en deepfakes moeten als zodanig worden gemeld. Generatieve systemen die al vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, hebben tot 2 december 2026 voor de machineleesbare markering.
-
Nationaal toezicht op artikel 4. Volgens de Europese Commissie houden de nationale markttoezichthouders vanaf 2 augustus 2026 toezicht op de AI-geletterdheidsplicht.
-
Boetes voor aanbieders van algemene AI-modellen. De Commissie kan aanbieders van zulke modellen (zoals OpenAI of Mistral) vanaf deze datum beboeten. Voor mkb-bedrijven die deze tools alleen gebruiken verandert daardoor niets.
Al eerder van kracht: de verboden AI-praktijken en de AI-geletterdheidsplicht, beide sinds 2 februari 2025. Vanaf 2 december 2026 komen er twee verboden bij: AI die zonder toestemming seksuele deepfakes van echte personen maakt, en AI-gegenereerd kindermisbruikmateriaal.
Wat er niet veranderde: de hoog-risico regels
De AI-omnibus (Verordening (EU) 2026/1744, in werking sinds 27 juli 2026) heeft de data voor hoog-risico AI verschoven. De regels voor hoog-risico AI-systemen, inclusief de plichten van gebruiksverantwoordelijken (artikel 26) en de FRIA (artikel 27), gelden vanaf 2 december 2027 voor Bijlage III-systemen en vanaf 2 augustus 2028 voor AI in producten onder Bijlage I. Dat zijn vaste data in de wet.
Gebruikt jouw bedrijf een AI-systeem dat valt onder Bijlage III, dan moet je vanaf 2 december 2027 kunnen aantonen dat je aan artikel 26 voldoet. De belangrijkste eisen:
-
Gebruik het systeem volgens de gebruiksinstructies van de aanbieder. Klinkt logisch, is het ook. Maar je moet dit kunnen laten zien.
-
Beleg het menselijk toezicht bij mensen met de nodige bekwaamheid, opleiding en bevoegdheid. Niet eenmalig bij implementatie. Doorlopend.
-
Monitor de werking en bewaar de automatisch gegenereerde logs minstens zes maanden.
-
Meld ernstige incidenten direct aan de aanbieder en daarna aan de markttoezichthouder.
-
Informeer werknemers en betrokkenen als een hoog-risicosysteem besluiten over hen ondersteunt.
Hoog-risico klinkt dramatisch. In de praktijk valt recruitment-software die kandidaten scoort of filtert onder Bijlage III, categorie 4 (werkgelegenheid en personeelsbeheer). Hetzelfde geldt voor systemen die de kredietwaardigheid van particulieren beoordelen, of AI die toegang tot of beoordeling in het onderwijs bepaalt. Veel Nederlandse mkb-bedrijven gebruiken zulke systemen zonder het te beseffen.
Wie houdt in Nederland toezicht?
Nog niemand, formeel. De Autoriteit Persoonsgegevens schreef op 9 oktober 2026: "De AP is beoogd markttoezichthouder op AI, maar nog niet aangewezen." De AP krijgt pas bevoegdheden onder de AI-verordening zodra de Nederlandse Uitvoeringswet AI-verordening in werking is. Die wet is nog een concept; de internetconsultatie is in juni 2026 gesloten.
Het concept wijst tien markttoezichthouders aan, met de AP en de RDI samen als coördinator. Voor artikel 4 noemt het de AP, en de AFM en DNB voor financiële instellingen.
Opvallend voor het mkb: volgens de toelichting bij het concept leidt een tekort aan AI-geletterdheid niet tot een boete. Handhaving blijft beperkt tot herstelsancties, zoals een last onder dwangsom: de toezichthouder kan de norm concretiseren en je een termijn geven om die te halen. De AI-verordening zelf kent ook geen specifieke boete voor artikel 4. De definitieve wet kan nog veranderen.
Voor de hoog-risico plichten ligt dat anders. Vanaf 2 december 2027 kunnen overtredingen van artikel 26 worden beboet tot 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde jaaromzet. Voor mkb geldt het laagste van beide bedragen: bij 10 miljoen euro omzet is dat maximaal 300.000 euro. Lidstaten moeten bij sancties rekening houden met de belangen van mkb.
Hoe zou een eerste vraag van een toezichthouder eruitzien?
Stel: vanaf december 2027 dient een sollicitant een klacht in. Hij vermoedt dat zijn afwijzing is gebaseerd op een geautomatiseerd systeem dat hij niet heeft kunnen betwisten. De toezichthouder vraagt het bedrijf om informatie: welk systeem gebruiken jullie, hoe is het geconfigureerd, wie houdt toezicht, welke training hebben die medewerkers gehad, en hoe kunnen betrokkenen een menselijke beoordeling aanvragen?
Als die informatie er niet is of onvolledig is, heeft het bedrijf een probleem. Onder de AI-verordening via artikel 86, dat betrokkenen recht geeft op uitleg bij besluiten op basis van een hoog-risicosysteem die hen aanzienlijk raken. En los daarvan onder de AVG, waar de AP nu al toezicht op houdt.
Wat je nu verstandig doet
Er is tijd tot december 2027, maar die tijd is bedoeld om je voor te bereiden. Dit is de volgorde die ik aanraad:
Stap 1: inventariseer je AI-systemen. Welke systemen gebruik je die beslissingen over mensen ondersteunen? Denk aan: ATS-software voor recruitment, prestatiebeoordelingssoftware, kredietcheck-systemen. Maak een lijst. Vraag leveranciers of hun systeem onder Bijlage III valt en of ze vanaf 2 december 2027 een EU-conformiteitsverklaring kunnen leveren.
Stap 2: regel AI-geletterdheid. Die plicht geldt al. Artikel 4 verplicht je maatregelen te nemen die de AI-geletterdheid van je medewerkers ondersteunen; een bepaald niveau hoeft niet gewaarborgd te worden. Training is de gangbare maatregel. Dat betekent niet een drie uur durende cursus voor iedereen, maar wel dat de HR-medewerker die sollicitanten beoordeelt begrijpt wat het systeem wel en niet doet, en wanneer ze zelf moet ingrijpen.
Stap 3: leg vast wat je doet. Een overzicht van je AI-gebruik hoeft niet ingewikkeld te zijn. Een spreadsheet met: welk systeem, wie gebruikt het, voor welk doel, wie is getraind en wanneer, hoe wordt toezicht gehouden, hoe meld je een incident. Dat is je bewijs.
Stap 4: bereid artikel 26 voor per hoog-risicosysteem. Gebruik je het volgens de instructies? Wie houdt toezicht, en is die persoon daarvoor opgeleid? Worden de logs bewaard?
Stap 5: zorg voor een menselijk vangnet. Voor hoog-risico beslissingen hoort er een mens te zijn die de uitkomst kan betwisten en herzien. Leg vast hoe dat werkt in jouw organisatie.
De lange termijn: dit wordt structureel
2 augustus 2026 was geen eindpunt, en ook geen startschot voor boetes. Het is een tussenstap. Net zoals de AVG na 2018 een vast onderdeel werd van hoe bedrijven werken, gaat de AI-verordening hetzelfde pad.
De richting is duidelijk: een overzicht van je AI-systemen, iemand die verantwoordelijk is voor AI-gebruik, en een vaste procedure om nieuwe AI-tools te beoordelen vóór implementatie.
Het mkb dat nu begint met de basis heeft straks een voorsprong. Niet alleen omdat het later minder hoeft te repareren, maar omdat het ook beter weet welke AI-systemen het gebruikt en waarom. Dat is gewoon goede bedrijfsvoering.
Wil je weten waar jouw organisatie nu staat? De gratis compliance-check van Khairos neemt twee minuten en laat je zien welke verplichtingen op jou van toepassing zijn: comply.khairos.ai.
Bronnen
Weet je niet waar jouw bedrijf staat?
Beantwoord 15 vragen over hoe je team AI gebruikt. Je krijgt een compliance-score en de gaten die je eerst moet dichten, als PDF.