In dit artikel9 onderdelen
  1. Wie gaat er straks toezicht houden, en hoe?
  2. Welk soort gesprek is dit eigenlijk?
  3. Welke vragen kun je verwachten?
  4. Artikel 4: maatregelen nemen, en kunnen laten zien welke
  5. De documentatie die je paraat wilt hebben
  6. Hoe je medewerkers voorbereidt, concreet
  7. Een drill-scenario voor je team
  8. Na het gesprek
  9. Bronnen

Sinds 2 augustus 2026 is de EU AI-verordening in het algemeen van toepassing, en houden nationale markttoezichthouders toezicht op onder meer artikel 4, de AI-geletterdheid. In Nederland is dat nog niet rond. De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) is de beoogde toezichthouder voor de meeste AI-toepassingen, maar nog niet aangewezen: de AP krijgt pas bevoegdheden onder de AI-verordening zodra de Uitvoeringswet AI-verordening van kracht is. Dat wetsvoorstel is nog in voorbereiding. Intussen heeft de AP in oktober 2026 een aparte directie voor AI- en algoritmetoezicht opgezet.

Dat geeft je tijd. Gebruik die om je team klaar te maken voor het moment dat een toezichthouder vragen stelt. Een regulatoir gesprek is geen ramp. Het is wel een moment waarop voorbereiding het verschil maakt tussen een vlotte afronding en een opdracht om iets te herstellen.

Wie gaat er straks toezicht houden, en hoe?

Volgens het wetsvoorstel krijgt Nederland een hybride model met tien markttoezichthouders. De AP en de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (RDI) coördineren samen. De AP krijgt de verboden praktijken, de transparantieplichten en het grootste deel van de hoog-risicotoepassingen (werk, onderwijs, overheid), en is vangnet waar geen sectortoezichthouder is. Voor artikel 4 noemt het voorstel de AP, de AFM en De Nederlandsche Bank, de laatste twee voor financiële instellingen.

Belangrijk voor de toon van zo'n gesprek: voor AI-geletterdheid kent het wetsvoorstel geen boete. Schiet je tekort, dan kan de toezichthouder de norm concretiseren in een last onder dwangsom en je een termijn geven om het op orde te brengen. Boetes zijn in het voorstel gereserveerd voor onder meer verboden praktijken, hoog-risicoverplichtingen, transparantie en onjuiste informatie aan de toezichthouder. De wet kan nog veranderen, dus noem dit een voorstel, geen vaststaand recht.

En los daarvan: onder de AVG is de AP al jaren toezichthouder. Een gesprek over AI dat persoonsgegevens raakt, kan dus nu al een AVG-gesprek zijn.

Welk soort gesprek is dit eigenlijk?

Niet elk contact met een toezichthouder is hetzelfde. Er zijn grofweg drie varianten:

Informeel informatiegesprek. De toezichthouder vraagt hoe jullie AI inzetten. Geen formele beschuldiging, wel een serieuze inventarisatie.

Onderzoek na een signaal. De toezichthouder heeft een concrete aanleiding: een klacht, een melding, of een eigen signaal. Onder de AVG kan dat nu al, bijvoorbeeld na een klacht over geautomatiseerde besluitvorming (artikel 22 AVG).

Markttoezicht. Zodra de Uitvoeringswet geldt, kan een toezichthouder proactief controleren of organisaties hun verplichtingen nakomen. Voor hoog-risico AI-systemen, zoals systemen die sollicitanten beoordelen of medewerkers monitoren, gelden de deployerplichten uit artikel 26 vanaf 2 december 2027.

Het maakt voor je voorbereiding niet heel veel uit welke variant het is. De documentatie die je nodig hebt, overlapt sterk.

Welke vragen kun je verwachten?

Kijk, een toezichthouder gaat niet zitten om je te overvallen met juridische trucs. De kernvraag is: snappen jullie wat jullie AI-systemen doen, en hebben jullie passende maatregelen genomen?

Typische vragen:

  • Welke AI-systemen zetten jullie in, en voor welk doel?

  • Hoe hebben jullie bepaald of een systeem hoog-risico is onder Bijlage III van de AI-verordening?

  • Wie is verantwoordelijk voor AI-compliance binnen de organisatie?

  • Welke maatregelen hebben jullie genomen voor de AI-geletterdheid van medewerkers, en kun je dat laten zien?

  • Hoe informeren jullie betrokkenen dat er AI bij een beslissing betrokken is?

  • Wat doe je als een AI-systeem een fout maakt of schade veroorzaakt?

  • Heb je een gegevensbeschermingseffectbeoordeling (DPIA) gedaan?

Die laatste vraag is geen verrassing. AI die persoonsgegevens verwerkt, valt doorgaans ook onder de AVG. Als de AP straks voor beide bevoegd is, kijkt ze dus tegelijkertijd naar je AI-verordening-naleving én je AVG-compliance.

Artikel 4: maatregelen nemen, en kunnen laten zien welke

Artikel 4 van de EU AI-verordening geldt sinds 2 februari 2025. Zoals gewijzigd door Verordening (EU) 2026/1744 luidt het: aanbieders en gebruiksverantwoordelijken "nemen maatregelen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid van hun personeel en andere personen die namens hen AI-systemen exploiteren en gebruiken, te ondersteunen". En: "Deze verplichting houdt niet in dat aanbieders of gebruiksverantwoordelijken een bepaald niveau van AI-geletterdheid moeten waarborgen voor personen."

Het is dus een inspanningsverplichting. Niet iedereen hoeft een technisch expert te zijn, en je hoeft geen niveau per persoon te garanderen. Maar je moet wel maatregelen nemen die passen bij de systemen en de context.

Praktisch gezien betekent dit: als een toezichthouder aan je HR-medewerker vraagt "hoe werkt dit recruitment-systeem?", wil je dat die persoon een fatsoenlijk antwoord kan geven. Niet technisch perfect, maar inhoudelijk eerlijk.

Dus: train je mensen. En leg die training vast: datum, wie, wat er behandeld is. De wet verplicht je niet tot die administratie, en een certificaat is niet nodig, maar zonder vastlegging kun je niet laten zien wat je gedaan hebt. De Europese Commissie raadt een interne registratie aan.

De documentatie die je paraat wilt hebben

Eerlijk gezegd is dit het meest concrete ding dat je kunt doen. Een toezichthouder die vraagt om documentatie en die binnen tien minuten op tafel krijgt, krijgt een heel andere indruk dan iemand die drie dagen later terugmailt.

Wat je klaar wilt hebben:

AI-inventarisatie. Een overzicht van alle AI-systemen die je organisatie gebruikt. Naam, leverancier, doel, categorie (hoog-risico of niet). Vanaf 2 december 2027 legt artikel 26 deployers van hoog-risicosystemen extra verplichtingen op. Die kun je pas voorbereiden als je weet welke systemen erin vallen.

Trainingsregistratie. Wie heeft welke training ontvangen, wanneer, en wat was de inhoud? Dit is je bewijs voor artikel 4.

Gebruiksbeleid. Hebben jullie intern beleid over hoe AI mag worden gebruikt? Dat document laat zien dat je actief gestuurd hebt, niet alleen passief een tool geïnstalleerd hebt.

DPIA's. Voor verwerkingen van persoonsgegevens die waarschijnlijk een hoog risico vormen voor betrokkenen, is een DPIA verplicht onder de AVG. Heb je die? En is hij actueel?

Leveranciersdocumentatie. Aanbieders van hoog-risicosystemen moeten je gebruiksinstructies geven (artikel 13), en jij moet het systeem vanaf 2 december 2027 volgens die instructies gebruiken (artikel 26). Heb je in je contract afspraken over wat de leverancier jou levert: documentatie, toegang tot logbestanden, instructies?

Meldingsprocedure. Wat doe je als er een incident is? Gebruik je een hoog-risicosysteem en stel je een ernstig incident vast, dan informeer je vanaf 2 december 2027 eerst de aanbieder (artikel 26, lid 5). Een datalek meld je onder de AVG nu al bij de AP. Staat die procedure op papier?

Hoe je medewerkers voorbereidt, concreet

Eén briefing de dag voor het gesprek is te laat. Voorbereiding werkt beter als je het inbouwt in je normale werkprocessen.

Stap 1: bepaal wie er in het gesprek zit. Dat is doorgaans de compliance officer of de privacy officer, eventueel de COO of HR-directeur als het over HR-AI gaat. Niet iedereen hoeft aanwezig te zijn.

Stap 2: zorg dat die mensen de inventarisatie kennen. Ze moeten elk systeem op de lijst kunnen toelichten. Niet uit hun hoofd, ze mogen de documentatie gebruiken. Een toezichthouder verwacht niet dat je alles memoriseert.

Stap 3: oefen het gesprek. Dat klinkt overdreven, maar het werkt. Vijftien minuten rollenspel waarbij iemand de vragen van hierboven stelt, geeft je team een ander gevoel dan alleen de documentatie lezen.

Stap 4: spreek af wie het woord voert. Niet iedereen tegelijk. Eén persoon beantwoordt de vragen, anderen vullen aan als dat nodig is. Dit voorkomt tegenstrijdige antwoorden.

Stap 5: wees eerlijk over wat je niet weet. "Dat weet ik niet precies, maar ik stuur het u na" is een prima antwoord. Gokken is geen goed idee.

Een drill-scenario voor je team

Probeer dit eens. Plan een intern gesprek van dertig minuten. Eén persoon speelt de toezichthouder en stelt de volgende vragen:

  1. Welke AI-systemen gebruiken jullie voor HR-beslissingen?

  2. Hoe weet je dat die systemen niet discrimineren?

  3. Wie heeft er toestemming gegeven voor het gebruik van dit systeem?

  4. Wat krijgt een medewerker te horen als AI bij hun beoordeling betrokken is?

  5. Wat zou je doen als dit systeem morgen een aantoonbare fout maakt?

Let daarna op: waar aarzelden mensen? Waar spraken antwoorden elkaar tegen? Welke documentatie kon je niet snel vinden?

Die aarzelmomenten zijn je compliance-gaten. Beter nu dan tijdens een echt gesprek.

Na het gesprek

Als de toezichthouder een vraag of aanbeveling achterlaat, reageer daar dan snel en schriftelijk op. Dat laat zien dat je het serieus neemt. Geen verdedigende toon, geen juridische omwegen. Gewoon: hier is ons antwoord, hier is de onderbouwing.

Een regulatoir gesprek is ook een kans. Je krijgt direct feedback van de toezichthouder over wat ze zien en wat ze verwachten. Dat is waardevolle informatie die je compliance-aanpak scherper maakt.

Wil je weten hoe je er nu voor staat? Doe de gratis 2-minuten compliance-check op comply.khairos.ai en zie direct welke stappen voor jouw organisatie het eerst aandacht vragen.

Bronnen

  1. AP zet volgende stap in toezicht op AI (9 oktober 2026)

  2. Internetconsultatie Uitvoeringswet AI-verordening

  3. Bijlage III

  4. Artikel 4 van de EU AI-verordening

  5. Artikel 26

  6. Europese Commissie, AI Literacy Q&A

  7. comply.khairos.ai

Weet je niet waar jouw bedrijf staat?

Beantwoord 15 vragen over hoe je team AI gebruikt. Je krijgt een compliance-score en de gaten die je eerst moet dichten, als PDF.

Ben ik compliant? Check in 2 minZo werkt Khairos Comply