In dit artikel8 onderdelen
  1. Drie lagen, drie maxima
  2. En artikel 4?
  3. Welke factoren het bedrag bepalen
  4. Drie scenario's, drie uitkomsten
  5. Wat verzachtende omstandigheden zijn
  6. Hoe je een boete concreet verlaagt
  7. De tijdlijn die je nu moet kennen
  8. Bronnen

Een bedrijf met 45 medewerkers, een HR-tool die sollicitanten scoort, en geen ingericht menselijk toezicht. Stel dat de toezichthouder vanaf december 2027 vragen stelt. Welk bedrag rolt eruit? Dat is geen retorische vraag. Artikel 99 van de EU AI-verordening geeft toezichthouders een gelaagde boetestructuur, maar de werkelijke berekening is veel genuanceerder dan de kop 'boetes tot 35 miljoen euro' doet vermoeden.

Drie lagen, drie maxima

Artikel 99 kent drie boeteschijven met een maximum. De ernst van de overtreding bepaalt in welke schijf je terechtkomt. Daarnaast verplicht artikel 99(1), zoals gewijzigd door de AI-omnibus (Verordening (EU) 2026/1744), lidstaten om sancties vast te stellen voor elke inbreuk op de verordening. Die kunnen bestaan uit administratieve boeten, waarschuwingen en niet-monetaire maatregelen.

Schijf 1 – Verboden AI-praktijken (Artikel 5): maximaal 35 miljoen euro of 7% van de totale wereldwijde jaaromzet, afhankelijk van welk bedrag hoger is. Denk aan manipulatieve AI-systemen of social scoring.

Schijf 2 – Overtredingen van hoog-risico en transparantieverplichtingen: maximaal 15 miljoen euro of 3% van de jaaromzet. Dit raakt bijvoorbeeld bedrijven die hoog-risico AI inzetten zonder menselijk toezicht, of de transparantieplichten van artikel 50 negeren. De hoog-risico plichten gelden vanaf 2 december 2027 (Bijlage III) en 2 augustus 2028 (Bijlage I).

Schijf 3 – Onjuiste informatie aan toezichthouders: maximaal 7,5 miljoen euro of 1% van de jaaromzet.

Voor kleine en middelgrote ondernemingen, inclusief start-ups, geldt altijd het lagere van de twee bedragen (artikel 99(6)). Een bedrijf met 2 miljoen euro omzet riskeert bij een schijf-2-overtreding dus maximaal 60.000 euro, niet 15 miljoen. Dat staat letterlijk in de wettekst. Sinds de AI-omnibus geldt hetzelfde voor kleine midcapondernemingen, maar alleen voor schijf 2 en 3, niet voor verboden praktijken (artikel 99(6 bis)).

En artikel 4?

Artikel 4 (AI-geletterdheid) staat in geen van de drie schijven. De AI-verordening stelt dus geen Europees boetemaximum voor AI-geletterdheid; dat laat ze aan nationaal recht over. In het Nederlandse concept van de Uitvoeringswet AI-verordening staat geen boete voor artikel 4. Volgens de toelichting blijft handhaving beperkt tot herstelsancties, zoals een last onder dwangsom: de toezichthouder kan de norm concretiseren en je een termijn geven om die te halen. Die wet is nog niet in werking en kan nog veranderen.

Welke factoren het bedrag bepalen

De Autoriteit Persoonsgegevens is beoogd markttoezichthouder onder het concept van de Uitvoeringswet AI-verordening; die wet is nog niet in werking. Hoe de AP boetes onder de AI-verordening zal berekenen, is nog niet bekend. Artikel 99(7) geeft wel de factoren waar elke toezichthouder rekening mee moet houden, onder meer:

  • Aard, ernst en duur van de overtreding, inclusief het aantal getroffen personen en de omvang van de schade. Een overtreding waarbij sollicitanten ongefundeerd worden gewogen, weegt zwaarder dan een papieren tekortkoming.

  • Opzet of nalatigheid. Bewust ontwijken is erger dan onwetend zijn.

  • Omvang, jaaromzet en marktaandeel van het bedrijf.

  • Eerdere boetes van andere autoriteiten voor dezelfde overtreding.

  • Mate van verantwoordelijkheid, gelet op de technische en organisatorische maatregelen die je had genomen.

  • Medewerking met de toezichthouder en maatregelen om de schade te beperken.

  • Of je de overtreding zelf hebt gemeld.

Sancties moeten doeltreffend, evenredig en afschrikkend zijn, en lidstaten moeten rekening houden met de belangen en de economische levensvatbaarheid van mkb, start-ups en kleine midcaps (artikel 99(1)).

Drie scenario's, drie uitkomsten

Kijk naar hoe dit concreet kan uitpakken. Let op: er zijn nog geen boeterichtlijnen voor de AI-verordening. De percentages hieronder zijn illustratief, geen beleid van een toezichthouder. Alle drie de scenario's spelen pas vanaf 2 december 2027, als de hoog-risico regels gelden.

Scenario A – Kleine recruiter (12 werknemers, 800k omzet) Een uitzendbureau gebruikt een AI-tool die cv's automatisch rangschikt op basis van criteria die niet zijn gevalideerd op bias. Dit valt onder hoog-risico AI (Bijlage III, punt 4: werkgelegenheid en arbeidsbeheer). De leverancier kan geen conformiteitsverklaring laten zien, de logs worden niet bewaard, en er is geen menselijk toezicht ingericht zoals artikel 26 vereist.

Maximum bij schijf 2: 3% van 800k = 24.000 euro. Zijn er geen klachten en werkt het bedrijf actief mee, dan ligt een bedrag ver onder het maximum voor de hand. Illustratief: 20-30% van het maximum is 4.800-7.200 euro, mogelijk hoger als er concrete gedupeerden zijn.

Scenario B – Middelgroot logistiek bedrijf (95 werknemers, 12 miljoen omzet) Een transportbedrijf gebruikt AI voor personeelsplanning, inclusief beoordeling van prestaties. Dezelfde Bijlage III-categorie. Er is wél enige documentatie, maar het bedrijf gebruikt het systeem niet volgens de gebruiksinstructies en monitort de werking niet. Een FRIA (artikel 27) is hier niet vereist: die geldt alleen voor overheden, private aanbieders van openbare diensten, en bij kredietscoring of premieberekening voor levens- en zorgverzekeringen.

Maximum bij schijf 2: 3% van 12 miljoen = 360.000 euro. Met gedeeltelijke naleving, medewerking en beperkte schade, illustratief 10-20% van het maximum. Dat is 36.000 tot 72.000 euro. Pijnlijk. Niet fataal.

Scenario C – Middelgrote zorginstelling (180 werknemers, 22 miljoen omzet) Een zorginstelling gebruikt AI voor triage op de spoedeisende hulp (Bijlage III). Ze hebben geen flauw idee dat dit als hoog-risico AI kwalificeert. Geen enkele verplichting is nageleefd. Er zijn twee patiënten die een klacht hebben ingediend.

Maximum: 3% van 22 miljoen = 660.000 euro. Met twee klachten, aantoonbare schade en volledige niet-naleving ligt een hoger bedrag voor de hand; illustratief 30-50% van het maximum. Dat loopt richting 200.000-330.000 euro.

Het verschil tussen scenario A en C zit niet alleen in de omzet. Het zit in de combinatie van duur, nalatigheid en aantoonbare impact.

Wat verzachtende omstandigheden zijn

Artikel 99(7) noemt factoren die een boete kunnen verlagen. Dit zijn geen zachte excuses, maar juridisch relevante elementen:

  • Actieve medewerking. Transparant zijn over de situatie en meewerken met de toezichthouder (artikel 99(7)(f)).

  • Zelf melden. Of en hoe je de overtreding zelf hebt gemeld (artikel 99(7)(h)).

  • Geen of beperkte schade. Als er geen concrete gedupeerden zijn, werkt dat in je voordeel (artikel 99(7)(a)).

  • Herstelmaatregelen. Heb je actie ondernomen om de schade voor getroffen personen te beperken, bijvoorbeeld door het systeem offline te halen voordat de toezichthouder erom vroeg? Dat telt (artikel 99(7)(j)).

  • Technische en organisatorische maatregelen die al bestonden. Wie al een DPIA had uitgevoerd of een interne compliance-structuur had, laat zien dat er geen cultuur van onverschilligheid was (artikel 99(7)(g)).

Eén ding werkt niet als verzachtende omstandigheid: 'Ik wist niet dat de verordening van toepassing was.' Onwetendheid is geen verweer, maar kan de intentie-component wel beïnvloeden. Er is een verschil tussen niet weten en bewust ontwijken.

Hoe je een boete concreet verlaagt

De beste strategie is een boete voorkomen. Maar als je al in een procedure zit, zijn er reële stappen.

Eerst: documenteer wat je al hebt gedaan. Elke stap in de richting van naleving, hoe klein ook, is relevant. Een ingevulde AI-inventarisatie, een bijgewerkt verwerkingsregister, een interne beleidsnotitie. Het toont aan dat er geen kwade opzet was.

Twee: meld proactief. Als je een overtreding constateert, is zelf contact opnemen met de toezichthouder beter dan afwachten. Dit is psychologisch lastig, maar juridisch verstandig: artikel 99(7) noemt zelf melden en medewerking uitdrukkelijk als factoren.

Drie: herstel de situatie snel en aantoonbaar. Niet alleen beloven te verbeteren, maar concrete stappen nemen: systeem tijdelijk buiten gebruik stellen, menselijk toezicht inrichten, en een FRIA uitvoeren als die voor jou geldt. Leg dit vast met datumstempels.

Vier: laat je vertegenwoordigen door iemand die de wetstekst kent. Niet elke advocaat kent Artikel 99, en zeker niet in combinatie met de AVG-overlap die bij hoog-risico AI-systemen vrijwel altijd speelt.

De tijdlijn die je nu moet kennen

De verplichtingen voor deployers van hoog-risico AI-systemen gelden vanaf 2 december 2027 (Bijlage III) en 2 augustus 2028 (Bijlage I). De verboden uit artikel 5 gelden al sinds februari 2025, en twee nieuwe verboden (niet-consensuele seksuele deepfakes en AI-gegenereerd kindermisbruikmateriaal) vanaf 2 december 2026. De transparantieplichten van artikel 50 gelden sinds 2 augustus 2026.

In Nederland is de Uitvoeringswet AI-verordening nog een concept, en heeft geen toezichthouder al bevoegdheden onder de AI-verordening. Maar 'het duurt nog even' is een slechte reden om niets te doen. Het opbouwen van een compliance-dossier kost nu relatief weinig tijd. Achteraf repareren is duurder.

Wil je weten waar jouw bedrijf nu staat? De gratis 2-minuten compliance-check op comply.khairos.ai geeft je een eerlijk beeld van welke verplichtingen op jou van toepassing zijn en waar de urgentie het grootst is.

Bronnen

  1. Artikel 99 van de EU AI-verordening

  2. Autoriteit Persoonsgegevens

  3. Artikel 26

  4. Artikel 27

  5. comply.khairos.ai

Weet je niet waar jouw bedrijf staat?

Beantwoord 15 vragen over hoe je team AI gebruikt. Je krijgt een compliance-score en de gaten die je eerst moet dichten, als PDF.

Ben ik compliant? Check in 2 minZo werkt Khairos Comply