In dit artikel6 onderdelen
De AVG en AI-verordening bestaan naast elkaar, maar raken elkaar op precies de plekken waar het mis kan gaan. Wie denkt dat AVG-compliance automatisch AI-compliance betekent, heeft het mis. En wie denkt dat de AI-verordening de AVG vervangt, ook. Voor Nederlandse deployers die hoog-risico AI inzetten, geldt: je hebt twee regimes, twee toezichthouders, en op sommige punten dubbel werk — maar slim georganiseerd hoeft dat niet zo te voelen.
Waarom bestaan ze naast elkaar?
De AVG regelt wat er met persoonsgegevens mag gebeuren. De AI-verordening regelt hoe AI-systemen ontworpen, ingezet en bewaakt worden. Die twee zijn niet hetzelfde, ook al overlappen ze.
Een AI-systeem dat sollicitanten beoordeelt verwerkt persoonsgegevens (AVG-terrein) én neemt besluiten via geautomatiseerde verwerking (AI-verordening-terrein). Je kunt dat systeem niet losgekoppeld van beide regimes beoordelen. Artikel 2 van de AI-verordening bevestigt dit expliciet: de verordening laat bestaande wetgeving over persoonsgegevensbescherming intact.
Dat klinkt netjes, maar in de praktijk betekent het dat je twee aparte documentatieverplichtingen hebt, twee sets van rechten voor betrokkenen, en in sommige gevallen twee beoordelingen die je tegelijk moet uitvoeren.
AVG-proof AI: wat betekent het concreet?
AVG-proof AI is een AI-systeem waarvan de gegevensstromen, modeltraining en output aantoonbaar voldoen aan de AVG. Concreet: voor elk persoonsgegeven dat het systeem raakt, kun je aantonen op welke grondslag het wordt verwerkt, waar het naartoe gaat, en hoe de output tot stand komt. Een AVG-proof AI-oplossing is dus geen tool met een keurmerk — het is een systeem waarbij de hele keten, van input tot output, herleidbaar compliant is.
In de praktijk betekent AVG-proof AI dat je drie dingen op orde hebt: een verwerkingsregister dat de AI-tool expliciet noemt, een verwerkersovereenkomst met de modelprovider, en een onderbouwing waarom de verwerking rechtmatig is. Het draait om één doel: je AI AVG-compliant maken, en dat ook kunnen bewijzen.
GDPR-proof AI-oplossingen: 5 vereisten
Een GDPR-proof AI-oplossing voldoet aan vijf concrete vereisten:
-
Rechtmatige grondslag — voor elke verwerking van persoonsgegevens door het AI-systeem ligt een AVG-grondslag vast (toestemming, gerechtvaardigd belang of een wettelijke verplichting). Geen grondslag betekent: niet verwerken.
-
Dataminimalisatie — het systeem krijgt alleen de persoonsgegevens die het strikt nodig heeft. Anonimiseer of pseudonimiseer waar het kan, zeker bij training en prompts.
-
DPIA-verplichting — bij AI met een hoog risico voor betrokkenen (profilering, geautomatiseerde besluiten) is een gegevensbeschermingseffectbeoordeling verplicht vóórdat je live gaat.
-
Sub-verwerkersovereenkomsten met modelproviders — leg contractueel vast dat de modelprovider en diens sub-verwerkers je data niet voor training gebruiken en binnen de AVG-kaders blijven.
-
Recht op uitleg bij geautomatiseerde besluitvorming — bij besluiten met rechtsgevolg moet je betrokkenen kunnen uitleggen hoe het AI-systeem tot zijn output kwam, met menselijke tussenkomst als vangnet.
Een AVG-proof AI-oplossing die deze vijf punten dekt, overleeft niet alleen een AVG-audit — ze legt meteen het fundament voor je naleving van de AI-verordening. Want zoals je hieronder ziet, overlappen beide regimes precies op deze punten.
Drie punten waar AVG en AI-verordening overlappen
1. DPIA en FRIA: twee beoordelingen, één systeem
Als je een hoog-risico AI-systeem inzet dat persoonsgegevens verwerkt, heb je onder de AVG waarschijnlijk een DPIA nodig — een gegevensbeschermingseffectbeoordeling. Dat is al staande praktijk.
Een deel van de deployers moet daarnaast een grondrechten-effectbeoordeling (FRIA) uitvoeren onder Artikel 27 van de AI-verordening. Dat geldt niet voor iedereen met hoog-risico AI, maar alleen voor overheidsorganisaties, private partijen die openbare diensten verlenen, en deployers die AI gebruiken voor kredietscoring of voor risicobeoordeling en prijsbepaling bij levens- en ziektekostenverzekeringen. Een gewone private werkgever met een HR-tool hoeft geen FRIA te doen. Waar beide nodig zijn, overlappen ze inhoudelijk, maar zijn ze niet identiek. De DPIA kijkt naar risico's voor gegevensbescherming. De FRIA kijkt breder: discriminatie, toegang tot diensten, vrijheid van meningsuiting.
Kijk, je hoeft die twee niet als los-zand-processen te organiseren. Artikel 27 lid 4 (zoals gewijzigd door de Digital Omnibus) staat toe dat je in de FRIA verwijst naar de relevante onderdelen van je DPIA, of die onderdelen overneemt. Het AI-bureau van de Commissie werkt bovendien aan een vragenlijst-sjabloon om het eenvoudiger te maken (lid 5). In de praktijk betekent dit: gebruik je DPIA als basis, voeg een FRIA-sectie toe, en documenteer beide in één samenhangend dossier. Dat scheelt tijd en voorkomt dat dezelfde informatie op twee plekken staat.
2. Geautomatiseerde besluitvorming
AVG Artikel 22 geeft mensen het recht om niet onderworpen te worden aan louter geautomatiseerde besluitvorming die rechtsgevolgen heeft. Dat geldt al voor AI-systemen die, zonder menselijke tussenkomst, besluiten nemen over bijvoorbeeld kredietverlening of arbeidsgeschiktheid.
De AI-verordening gaat verder. Artikel 26 verplicht deployers van hoog-risico AI om menselijk toezicht te organiseren, niet alleen als opt-out voor betrokkenen, maar als standaard operationele eis. Voor systemen uit Bijlage III geldt dat vanaf 2 december 2027. Dat zijn twee aparte rechtsgronden voor hetzelfde gedrag: mensen moeten erbij betrokken zijn.
Voor een HR-directeur die een AI-screeningstool inzet: je hebt zowel een AVG-procedure nodig voor het recht van bezwaar, als een gedocumenteerd toezichtproces onder de AI-verordening. Hetzelfde beleid kan beide dienen, maar het moet er wél zijn.
3. Transparantie naar betrokkenen
Onder de AVG heb je informatieplichten bij het verzamelen van persoonsgegevens (Artikelen 13 en 14). Betrokkenen moeten weten dat AI gebruikt wordt en wat de logica ervan is.
De AI-verordening voegt daar een extra laag aan toe. Sinds 2 augustus 2026 moeten AI-systemen die rechtstreeks met mensen communiceren zo zijn ontworpen dat mensen weten dat ze met AI te maken hebben (Artikel 50, lid 1, een plicht van de aanbieder). Deployers van emotieherkenning of biometrische categorisering moeten de betrokkenen informeren, en deployers die deepfakes publiceren moeten dat bekendmaken. Voor hoog-risico systemen uit Bijlage III die besluiten over mensen nemen of ondersteunen, moet de deployer die mensen vanaf 2 december 2027 informeren (Artikel 26, lid 11). Dat is niet hetzelfde als de AVG-privacyverklaring: het gaat om actieve informatie op het moment dat het ertoe doet.
Beide verplichtingen heb je, maar ze dekken elkaar niet volledig. Een AVG-privacyverklaring voldoet niet automatisch aan Artikel 50.
Drie concrete verschillen
Scope
De AVG geldt altijd als je persoonsgegevens verwerkt. De AI-verordening geldt alleen als je een AI-systeem gebruikt dat onder de definitie van Artikel 3 valt. Niet elk algoritme is een AI-systeem in de zin van de verordening. Een eenvoudige beslisboom of regelset valt er waarschijnlijk buiten. Machine learning-modellen die inferentie uitvoeren, vrijwel zeker wel.
Toezichthouder
De AVG wordt in Nederland gehandhaafd door de Autoriteit Persoonsgegevens (AP). Voor de AI-verordening is de AP de beoogde markttoezichthouder, maar nog niet aangewezen: ze krijgt pas bevoegdheden zodra de Nederlandse Uitvoeringswet AI-verordening in werking treedt, en die is nog een wetsvoorstel. Het concept kent tien markttoezichthouders: de AP naast sectortoezichthouders zoals AFM, DNB en de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Dit betekent dat je voor één AI-systeem met meerdere autoriteiten te maken kunt hebben.
Sancties
De AVG kent boetes tot 4% van de wereldwijde jaaromzet of 20 miljoen euro. De AI-verordening zit op een vergelijkbaar niveau: Artikel 99 noemt boetes tot 15 miljoen euro of 3% van de wereldwijde jaaromzet voor schendingen van de deployer-plichten, en tot 35 miljoen euro of 7% voor verboden praktijken. Voor het mkb en start-ups geldt steeds het lagere van de twee bedragen. Beide regimes zijn naast elkaar van toepassing.
🇬🇧 Reading in English? See EU AI Act vs GDPR: How the Two Regulations Interact for the same guide in English.
Zo organiseer je beide tegelijk
Hier is hoe het werkt in de praktijk voor een bedrijf van, zeg, 80 medewerkers dat een hoog-risico AI-systeem inzet voor werving en een chatbot voor klantenservice.
Stap 1: Inventariseer je AI-systemen apart van je verwerkingsregister. Je AVG-verwerkingsregister bevat alle verwerkingen van persoonsgegevens. Maar niet elk AI-systeem staat er goed in beschreven. Maak een aparte AI-inventaris. De AI-verordening schrijft die niet letterlijk voor, maar zonder overzicht kun je de plichten uit Artikel 26 en Artikel 4 niet nakomen. Noteer per systeem: doel, risicocategorie, aanbieder, en of er persoonsgegevens mee verwerkt worden.
Stap 2: Combineer DPIA en FRIA waar je beide nodig hebt. Verwerkt een hoog-risico AI-systeem persoonsgegevens, dan heb je meestal een DPIA nodig. Val je ook onder de FRIA-plicht van Artikel 27, dan pak je beide beoordelingen tegelijk aan. Eén dossier, twee juridische gronden gedekt.
Stap 3: Leg menselijk toezicht vast. Niet als vage beleidsintentie, maar als gedocumenteerde procedure. Wie mag een AI-beslissing overrulen? Hoe wordt dat gelogd? Dit dient zowel AVG Artikel 22 als AI-verordening Artikel 26.
Stap 4: Controleer je transparantiecommunicatie. Loopt er ergens een AI-systeem dat klanten of medewerkers beoordeelt zonder dat zij dat weten? Dat is zowel een AVG-probleem als een AI-verordening-probleem. Artikel 50-notificatie en AVG-informatieplichten los je het beste in één keer op.
Stap 5: Wijs een verantwoordelijke aan. De AI-verordening verwacht onder Artikel 26 dat deployers het menselijk toezicht beleggen bij mensen met de nodige bekwaamheid, opleiding en bevoegdheid. Een vaste interne eigenaar voor AI-naleving maakt dat makkelijker. Combineer dat met de rol van je Functionaris Gegevensbescherming als je die hebt, of wijs expliciet iemand aan.
Eerlijk gezegd is de overlap hier een voordeel. De systemen die het hoogste risico opleveren onder de AI-verordening zijn nagenoeg altijd ook de systemen waarvoor je al een DPIA nodig hebt onder de AVG. Je doet niet twee keer zoveel werk — je doet hetzelfde werk twee keer zo goed.
De deployer-verplichtingen voor hoog-risico systemen uit Bijlage III gelden sinds de Digital Omnibus (Verordening (EU) 2026/1744) vanaf 2 december 2027, en voor AI in producten uit Bijlage I vanaf 2 augustus 2028. Dat geeft ruimte om DPIA- en FRIA-documentatie, beleid voor menselijk toezicht en een AI-inventaris rustig op te zetten, naast je lopende AVG-verplichtingen. Artikel 4 (AI-geletterdheid) en de transparantieregels van Artikel 50 gelden al.
Wil je weten waar jouw organisatie nu staat? Via de gratis 2-minuten compliance-check op comply.khairos.ai zie je direct welke verplichtingen voor jouw situatie gelden, voor beide regimes tegelijk.
Bronnen
Weet je niet waar jouw bedrijf staat?
Beantwoord 15 vragen over hoe je team AI gebruikt. Je krijgt een compliance-score en de gaten die je eerst moet dichten, als PDF.